Jak wystąpić o elastyczne godziny pracy bez zmiany wymiaru etatu?

Jeżeli chcesz zaczynać i kończyć pracę o innych godzinach, ale zachować dotychczasowy wymiar etatu, w Norwegii możesz skorzystać z prawa do elastycznego czasu pracy (fleksibel arbeidstid). Pracodawca może odmówić tylko wtedy, gdy taki układ byłby dla firmy istotną niedogodnością (vesentlig ulempe for virksomheten). Złóż pisemny wniosek i opisz w nim, jakiego układu godzin chcesz i na jak długo. Jeśli pracodawca odmówi na piśmie, masz cztery tygodnie od dnia, w którym ta odmowa do ciebie dotarła, na skierowanie sprawy do komisji rozstrzygania sporów (Tvisteløsningsnemnda).

Poradnik jest dla pracowników zatrudnionych w Norwegii, którzy chcą inaczej rozłożyć te same godziny pracy, także na ograniczony czas. Nie dotyczy zmniejszenia ani zwiększenia etatu, pracy z domu, rozliczania nadgodzin ani negocjacji układów zbiorowych.

Na czym polega prawo do elastycznego czasu pracy?

Prawo wynika z § 10-2 ust. 3 ustawy o środowisku pracy (arbeidsmiljøloven): pracownik ma prawo do elastycznego czasu pracy, jeżeli można go wprowadzić bez istotnej niedogodności dla firmy. Norweska Inspekcja Pracy (Arbeidstilsynet) podkreśla, że prawo przysługuje wszystkim pracownikom, a jego celem jest dać im większy wpływ na własny czas pracy.

Tvisteløsningsnemnda wyjaśnia, że chodzi o dopasowanie godzin pracy do twoich potrzeb bez zmiany łącznego czasu pracy. Większość zmian w rozkładzie godzin uznaje się za elastyczny czas pracy. Przykłady podawane przez Tvisteløsningsnemnda i Arbeidstilsynet:

• wcześniejsze albo późniejsze rozpoczynanie i kończenie dnia pracy;
• ruchomy czas pracy (fleksitid): sam decydujesz, kiedy w ciągu dnia pracujesz, w ustalonych ramach; według Arbeidstilsynet fleksitid może też oznaczać wypracowanie dodatkowych godzin i odebranie ich później, w porozumieniu z pracodawcą;
• praca dłużej w jednych okresach i krócej w innych, na przykład na podstawie porozumienia o uśrednionym czasie pracy (gjennomsnittsberegning), dzięki któremu w części roku pracujesz więcej, a w innej masz więcej wolnego.

Według Tvisteløsningsnemnda pracownik i pracodawca mogą uzgodnić rozwiązanie, które im odpowiada, o ile nie narusza ono innych przepisów o czasie pracy.

Czego to prawo nie obejmuje?

• Miejsca pracy. Tvisteløsningsnemnda zaznacza, że prawo nie dotyczy zmiany miejsca pracy, na przykład pracy z domu (hjemmekontor); takie spory komisja odrzuca, bo nie ma do nich uprawnień. Zasady stałej pracy z domu opisuje poradnik o umowie o regularnej pracy z domu.
• Żądań zbiorowych. To prawo indywidualne. Tvisteløsningsnemnda nie rozpatruje sporów o elastyczny czas pracy dla grup pracowników.
• Zmiany wymiaru etatu. Elastyczny czas pracy nie zmienia łącznej liczby godzin. Zmniejszenie etatu reguluje osobny przepis (§ 10-2 ust. 4 arbeidsmiljøloven) i nie jest tematem tego poradnika.

Jak przygotować wniosek?

Ustawa nie określa formy wniosku. Arbeidstilsynet zaleca jednak złożenie pisemnego wniosku (skriftlig søknad) do pracodawcy. Z wniosku powinno wynikać, jakiego układu chcesz i czy ma on obowiązywać tylko przez ograniczony czas.

1. Opisz proponowany rozkład godzin. Napisz konkretnie, na przykład, o której chcesz zaczynać i kończyć pracę albo w jakich okresach pracować więcej, a w jakich mniej.
2. Podaj okres. Zaznacz, czy chodzi o stałą zmianę, czy o ograniczony czas, i od kiedy do kiedy.
3. Napisz, że wymiar etatu zostaje bez zmian. To odróżnia twój wniosek od prośby o zmniejszenie etatu.
4. Pomyśl o potrzebach zespołu. Możesz zaproponować, jak zapewnisz obecność w godzinach, w których firma jej potrzebuje. Ułatwi to pracodawcy ocenę wniosku.
5. Zachowaj kopię wniosku i odpowiedzi pracodawcy. Będą potrzebne, jeśli sprawa trafi do Tvisteløsningsnemnda.

Tvisteløsningsnemnda wyjaśnia, że nie musisz uzasadniać, dlaczego potrzebujesz elastycznego czasu pracy. Im większa jednak twoja potrzeba, tym więcej trzeba, żeby pracodawca mógł odmówić. Jeśli więc masz konkretny powód, możesz go opisać we wniosku.

Kiedy pracodawca może odmówić?

Pracodawca może odmówić, jeżeli wprowadzenie układu byłoby dla firmy istotną niedogodnością. Według Arbeidstilsynet:

• ocenia się to w każdej sprawie osobno;
• nie wystarczy wykazać ogólnej niedogodności; niedogodności muszą być stosunkowo poważne, żeby można było odmówić;
• co do zasady to pracodawca musi wykazać, że istotna niedogodność istnieje;
• pracodawca ma obowiązek spróbować tak zorganizować pracę, żeby niedogodności były jak najmniejsze.

Tvisteløsningsnemnda podaje przykłady istotnych niedogodności:

• pracownicy muszą być obecni w określonych godzinach ze względu na użytkowników (brukere) albo godziny otwarcia;
• trzeba by zmienić grafik zmianowy (turnus) innych pracowników;
• w firmie działa już system ruchomego czasu pracy, którego nie da się łatwo połączyć z twoim układem.

Arbeidstilsynet zaznacza, że w niektórych firmach, na przykład w usługach, w których pracownicy muszą być obecni ze względu na użytkowników, wprowadzenie elastycznego czasu pracy może być trudne. Prawo nie daje więc gwarancji zgody w każdym zawodzie.

Co zrobić po odmowie?

Spór między pracownikiem a pracodawcą o prawo do elastycznego czasu pracy rozstrzyga Tvisteløsningsnemnda (§ 10-13 i § 17-2 arbeidsmiljøloven).

Termin czterech tygodni

Sprawę trzeba wnieść najpóźniej cztery tygodnie po tym, jak pisemna odmowa pracodawcy (skriftlig avslag) do ciebie dotarła (§ 17-2 a arbeidsmiljøloven). Termin liczy się i przerywa według zasad rozdziału 8 ustawy o sądach (domstolloven). Tvisteløsningsnemnda wyjaśnia, że:

• termin liczy się od pierwszej odmowy w sprawie;
• termin się nie wydłuża, jeśli poprosisz o uzasadnienie odmowy albo się od niej odwołasz u pracodawcy;
• sprawa wniesiona po terminie zostanie odrzucona.

Dlatego zanotuj datę, w której odmowa do ciebie dotarła.

Co dołączyć do sprawy?

Tvisteløsningsnemnda prosi o podanie:

• twojego imienia i nazwiska, adresu, numeru telefonu i adresu e-mail;
• nazwy, adresu i numeru telefonu pracodawcy;
• czego dotyczy spór;
• danych o zatrudnieniu: stanowiska, wymiaru etatu, czasu pracy i zadań;
• opisu, jak chcesz pracować w elastycznym czasie;
• okresu, którego dotyczy wniosek;
• uzasadnienia wniosku.

Dołącz kopie umowy o pracę (arbeidsavtale), swojego wniosku, odmowy pracodawcy i innych istotnych dokumentów. Jeśli sprawę wnosi za ciebie ktoś inny, musi dołączyć pełnomocnictwo (fullmakt). Pisma i dokumenty wysyła się do komisji przez usługę eDialog, wskazaną na stronie Tvisteløsningsnemnda. Jeśli nie masz pisemnej umowy o pracę, zajrzyj do poradnika o pisemnej umowie o pracę w Norwegii.

Co dalej po decyzji komisji?

Według arbeidsmiljøloven (§ 17-2) taki spór nie może trafić do sądu, zanim nie rozpatrzy go komisja i nie wyda decyzji. Na wniesienie sprawy do sądu każda ze stron ma osiem tygodni od chwili, gdy została powiadomiona o decyzji komisji. Jeśli w tym terminie nikt nie wniesie pozwu, decyzja ma skutek prawomocnego wyroku.

Lista kontrolna

1. Ustal, jakiego rozkładu godzin potrzebujesz i na jak długo; łączna liczba godzin się nie zmienia.
2. Złóż pracodawcy pisemny wniosek z opisem układu i okresu.
3. Zaproponuj, jak pogodzić twój układ z potrzebami firmy.
4. Przy odmowie sprawdź, czy pracodawca wskazał konkretną, istotną niedogodność.
5. Zanotuj datę, w której pisemna odmowa do ciebie dotarła.
6. W ciągu czterech tygodni od dotarcia pisemnej odmowy wnieś sprawę do Tvisteløsningsnemnda przez eDialog, z umową, wnioskiem i odmową.

Godziny pracy i nadgodziny warto też zapisywać na bieżąco; pomoże w tym poradnik o ewidencji nadgodzin i dodatku.

Poradnik opiera się na arbeidsmiljøloven oraz stronach Arbeidstilsynet i Tvisteløsningsnemnda.