Jak wystąpić do pracodawcy o urlop na naukę w Norwegii?

Jeżeli pracujesz co najmniej od trzech lat, a od dwóch lat u obecnego pracodawcy, w Norwegii możesz mieć prawo do urlopu na naukę (utdanningspermisjon): pełnego albo częściowego, na okres do trzech lat. Aby z niego skorzystać, zawiadom pracodawcę na piśmie i opisz w zawiadomieniu treść oraz czas trwania nauki, a także ewentualne przyjęcie do szkoły lub uczelni. Ustawa daje prawo do zwolnienia z pracy, ale nie do pensji. Pracodawca może odmówić, gdy twoja nieobecność uniemożliwiałaby mu rozsądne zaplanowanie pracy firmy; spór rozstrzyga komisja Tvisteløsningsnemnda.

Poradnik jest dla pracowników zatrudnionych w Norwegii, którzy chcą podjąć zorganizowaną naukę i potrzebują na nią czasu wolnego od pracy. Nie omawia rekrutacji na studia, uznawania dyplomów ani wynagrodzenia z konkretnych układów zbiorowych.

Kto ma prawo do urlopu na naukę?

Prawo wynika z § 12-11 ustawy o środowisku pracy (arbeidsmiljøloven). Musisz spełnić wszystkie warunki:

• co najmniej trzy lata w życiu zawodowym (i arbeidslivet); norweska Inspekcja Pracy (Arbeidstilsynet) wyjaśnia, że chodzi o pracę jako główne zajęcie przez co najmniej trzy lata;
• zatrudnienie u tego pracodawcy przez ostatnie dwa lata; według Arbeidstilsynet nieobecności przewidziane w przepisach (lovfestet fravær) nie pomniejszają tego okresu;
• udział w zorganizowanej formie kształcenia (organiserte utdanningstilbud); serwis Utdanning.no wyjaśnia, że nauka musi być organizowana przez instytucję edukacyjną;
• związek nauki z pracą (yrkesrelatert utdanning), jeśli nauka wykracza poza poziom szkoły podstawowej (grunnskole) i średniej (videregående opplæring). Ustawa zalicza tu każde kształcenie uzupełniające i doskonalące przydatne na rynku pracy.

Według Arbeidstilsynet wystarczy, że nauka przyda się w życiu zawodowym ogólnie. Nie musi dotyczyć stanowiska, z którego bierzesz urlop. Utdanning.no dodaje, że możesz wybrać zupełnie inny kierunek, jeśli nauka przyda się w pracy zawodowej. Przy nauce na poziomie szkoły podstawowej i średniej związku z pracą w ogóle nie trzeba wykazywać.

Arbeidstilsynet podkreśla, że prawo obejmuje pracowników stałych i czasowych, zatrudnionych na pełny etat i jego część, w firmach prywatnych i instytucjach publicznych, starszych i młodszych. Prawa do urlopu na naukę nie można wyłączyć układem zbiorowym (tariffavtale) ani podobnym porozumieniem. Ustawa pozwala natomiast ministerstwu całkowicie lub częściowo wyłączyć niektóre przedsiębiorstwa z tych przepisów w drodze rozporządzenia (§ 12-11 ust. 6).

Na jak długo można wziąć urlop?

Urlop może trwać do trzech lat. Możesz wziąć go w pełnym albo częściowym wymiarze (hel eller delvis permisjon). Według Utdanning.no urlop może obejmować zarówno pojedyncze dni na naukę i egzaminy, jak i dłuższe okresy potrzebne do ukończenia kształcenia.

Czy można wziąć urlop na naukę ponownie?

Tak, ale dopiero po spełnieniu dwóch warunków z ustawy:

• musi upłynąć czas dwa razy dłuższy niż poprzedni urlop; Arbeidstilsynet wyjaśnia, że tyle czasu trzeba przepracować;
• od rozpoczęcia poprzedniego urlopu musi minąć co najmniej rok; ten warunek nie dotyczy urlopu na kurs trwający krócej niż miesiąc.

Arbeidstilsynet podaje przykład: po dwuletnim urlopie na naukę nowego można żądać dopiero po czterech latach. Dlatego urząd radzi od razu wnioskować o urlop wystarczająco długi, żeby nie trzeba było go przedłużać ani składać nowego wniosku.

Jak przygotować wniosek do pracodawcy?

Ustawa wymaga pisemnego zawiadomienia pracodawcy (skriftlig varsel). Nie wyznacza natomiast, z jakim wyprzedzeniem trzeba je złożyć. Pracodawca ma jednak kilka miesięcy na odpowiedź (zob. niżej), a urlopu nie dostaniesz, zanim firma zdąży się przygotować do twojej nieobecności. Dlatego zawiadom pracodawcę możliwie wcześnie.

1. Porozmawiaj z przełożonym. Utdanning.no radzi, żeby przed złożeniem pisma powiedzieć pracodawcy, że planujesz dalszą naukę.
2. Sprawdź warunki. Policz lata pracy i okres zatrudnienia u obecnego pracodawcy. Jeśli miałeś już urlop na naukę, sprawdź, czy minął wymagany czas.
3. Napisz zawiadomienie. Według ustawy musi ono zawierać:
   • treść merytoryczną nauki (faglige innhold), na przykład kierunek i program;
   • czas trwania nauki;
   • informację o ewentualnym przyjęciu do szkoły lub uczelni; Utdanning.no radzi napisać także, czy złożyłeś już podanie o przyjęcie;
   • uzasadnienie związku nauki z pracą, jeśli nauka wykracza poza poziom szkoły podstawowej i średniej.
4. Określ zakres urlopu. Napisz, czy chcesz urlopu pełnego, czy częściowego, i w jakim okresie. Arbeidstilsynet wyjaśnia, że jeśli spełniasz warunki, co do zasady możesz wziąć urlop w terminie, który sam wybierzesz.
5. Zachowaj kopie. Przechowuj swoje pismo, potwierdzenie przyjęcia na naukę, program studiów i odpowiedź pracodawcy. Będą potrzebne, jeśli sprawa trafi do Tvisteløsningsnemnda.

Kiedy pracodawca może odmówić?

Pracodawca może odmówić, jeśli nie spełniasz warunków ustawowych, na przykład stażu pracy albo odstępu od poprzedniego urlopu. Może też odmówić, gdy urlop byłby przeszkodą w rozsądnym planowaniu działalności i obsady stanowisk (forsvarlig planlegging av drift og personaldisponeringer).

Arbeidstilsynet wyjaśnia, że nie możesz rozpocząć urlopu, zanim firma nie będzie miała szansy odpowiednio się przygotować, na przykład przesunąć zadań albo znaleźć zastępstwa (vikar). Ocena zawsze zależy od okoliczności i ma uwzględniać interesy obu stron. Urząd wymienia przy niej w szczególności:

• wielkość firmy;
• twoje stanowisko;
• wymiar i długość urlopu;
• skutki urlopu w porównaniu z innymi nieobecnościami w firmie;
• możliwości firmy, żeby ograniczyć niedogodności;
• to, czy naukę można odłożyć na później bez istotnej szkody dla twojego celu.

Tvisteløsningsnemnda wymienia podobne okoliczności i jako przykład podaje kluczowe stanowisko, które trudno obsadzić kimś innym.

Ile czasu ma pracodawca na odpowiedź?

Jeżeli pracodawca uważa, że nie spełniasz warunków urlopu, musi cię o tym powiadomić na piśmie jak najszybciej. Ustawa wyznacza nieprzekraczalne terminy:

Do czasu odpowiedzi pracodawca ma na twoją prośbę informować cię, co robi, żeby w miarę możliwości umożliwić ci urlop.

Co zrobić, gdy pracodawca odmówi albo nie odpowie?

Spory o urlop na naukę rozstrzyga komisja Tvisteløsningsnemnda (§ 12-14 i § 17-2 a arbeidsmiljøloven). Według Arbeidstilsynet sprawę może do niej skierować zarówno pracownik, jak i pracodawca.

Terminy

• Pisemna odmowa: sprawę trzeba wnieść najpóźniej cztery tygodnie po tym, jak pisemna odmowa pracodawcy (avslag) do ciebie dotarła.
• Brak odpowiedzi: jeśli pracodawca nie odpowiedział w terminie z tabeli powyżej, możesz wnieść sprawę najpóźniej cztery tygodnie po upływie tego terminu.

Termin liczy się i przerywa według zasad rozdziału 8 ustawy o sądach (domstolloven). Tvisteløsningsnemnda zaznacza, że sprawa wniesiona po terminie zostanie odrzucona.

Co dołączyć do sprawy?

Tvisteløsningsnemnda prosi o podanie:

• twojego imienia i nazwiska, adresu, numeru telefonu i adresu e-mail;
• nazwy, adresu i numeru telefonu pracodawcy;
• danych o zatrudnieniu: stanowiska, wymiaru etatu, czasu pracy i zadań;
• zestawienia zatrudnienia i wymiaru etatu z ostatnich trzech lat;
• informacji, czy przez ostatnie dwa lata faktycznie pracowałeś u tego pracodawcy; jeśli nie, długości nieobecności i jej podstawy prawnej;
• sposobu, w jaki chcesz zrealizować urlop, i opisu nauki.

Dołącz kopie umowy o pracę (arbeidsavtale), swojego żądania, odmowy pracodawcy i innych dokumentów, na przykład listu o przyjęciu na naukę i programu. Jeśli sprawę wnosi za ciebie ktoś inny, musi dołączyć pełnomocnictwo (fullmakt). Pisma i dokumenty wysyła się do komisji przez usługę eDialog, wskazaną na stronie Tvisteløsningsnemnda. Jeśli nie masz pisemnej umowy o pracę, zajrzyj do poradnika o pisemnej umowie o pracę w Norwegii.

Z czego żyć w czasie nauki?

Ustawa daje prawo do wolnego od pracy bez wynagrodzenia. Według Utdanning.no to, czy w czasie urlopu dostaniesz pełną pensję, jej część, czy nic, zależy od pracodawcy. Sprawdź układ zbiorowy, który cię obejmuje, albo zapytaj pracodawcę.

• Praca dla państwa: Utdanning.no wskazuje, że w podręczniku kadrowym państwa (Statens personalhåndbok) jest osobne porozumienie o urlopach i warunkach finansowych przy kształceniu uzupełniającym. Daje ono między innymi prawo do określonej liczby dni na egzaminy i naukę. Może też dawać płatne dni na naukę, jeśli kształcenia wymaga pracodawca albo przynosi ono korzyść instytucji.
• Stypendium i pożyczka: Arbeidstilsynet wskazuje, że możesz ubiegać się o stypendium i pożyczkę na utrzymanie i materiały do nauki w państwowym funduszu kredytów edukacyjnych (Statens lånekasse for utdanning, Lånekassen).

Urlop na naukę nie jest urlopem wypoczynkowym. Zasady wypoczynku i pieniędzy urlopowych opisuje poradnik o urlopie i feriepenger w pierwszym roku pracy.

Lista kontrolna

1. Sprawdź, czy masz trzy lata pracy i dwa ostatnie lata u obecnego pracodawcy.
2. Upewnij się, że nauka jest zorganizowana i, poza poziomem szkoły podstawowej i średniej, przydatna na rynku pracy.
3. Jeśli miałeś już urlop na naukę, policz odstęp od poprzedniego urlopu.
4. Złóż pracodawcy pisemne zawiadomienie z treścią i czasem trwania nauki, informacją o przyjęciu i uzasadnieniem związku z pracą.
5. Zanotuj datę doręczenia zawiadomienia i policz termin odpowiedzi pracodawcy.
6. Po odmowie albo przy braku odpowiedzi wnieś sprawę do Tvisteløsningsnemnda w ciągu czterech tygodni.
7. Ustal finansowanie: zasady pracodawcy, układ zbiorowy, Lånekassen.

Poradnik opiera się na arbeidsmiljøloven oraz stronach Arbeidstilsynet, Tvisteløsningsnemnda i Utdanning.no.