Jak sprawdzić prawo do prywatnego AFP przed odejściem z pracy?

Prawo do emerytury umownej w sektorze prywatnym (avtalefestet pensjon, AFP) zależy m.in. od tego, czy w dniu rozpoczęcia jej pobierania nadal pracujesz w firmie objętej systemem AFP. Dlatego zanim złożysz wypowiedzenie, podpiszesz porozumienie o zakończeniu pracy albo przyjmiesz odprawę, sprawdź swój staż i zapytaj Fellesordningen for AFP, czy spełnisz warunki. Wniosek o AFP składa się, będąc jeszcze w pracy; według NAV odejście wcześniej może oznaczać utratę prawa do świadczenia.

Poradnik jest dla osób zatrudnionych w prywatnych firmach w Norwegii, które zbliżają się do 62. roku życia i rozważają zakończenie pracy lub zmianę pracodawcy. Nie dotyczy AFP w sektorze publicznym ani wyliczania wysokości świadczenia.

Czym jest prywatne AFP i kto o nim decyduje?

Według NAV AFP w sektorze prywatnym jest świadczeniem dożywotnim, które można pobierać od 62. roku życia, i przysługuje dodatkowo do emerytury z norweskiego systemu ubezpieczeń społecznych (alderspensjon z folketrygden) oraz do emerytury pracowniczej (tjenestepensjon). Prawo do AFP wynika z układu zbiorowego pracy, więc przysługuje tylko w firmie, która przystąpiła do tego systemu. To świadczenie kwalifikacyjne: dostaje je tylko osoba, która spełni określone warunki.

Zadania są podzielone:

• Fellesordningen for AFP w głównej mierze ocenia, czy masz prawo do AFP;
• NAV wylicza kwotę AFP i prowadzi sprawę alderspensjon; to NAV wypłaca też AFP razem z emeryturą.

Pytania o staż, przerwy w pracy, odprawy i pracę za granicą kieruj więc do Fellesordningen, a pytania o kwotę i alderspensjon do NAV.

Uwaga: prywatnego AFP nie dostanie osoba, która pobiera albo pobierała wcześniej AFP z sektora publicznego.

Jakie warunki trzeba spełnić?

Warunki sprawdza się w dwóch momentach: w dniu 62. urodzin i w dniu, od którego chcesz pobierać AFP. Poniżej główne zasady opisane przez NAV i ustawę o dopłacie państwa do prywatnego AFP (AFP-tilskottsloven). Pełną listę warunków i wyjątków prowadzi Fellesordningen.

W dniu 62. urodzin

• W co najmniej 7 z ostatnich 9 lat masz zatrudnienie i faktyczną pracę (reell arbeidstaker) na co najmniej 20% etatu w firmie przyłączonej do systemu AFP.
• Firma AFP była twoim głównym pracodawcą (hovedarbeidsgiver). Dochody z innej pracy albo z własnej działalności nie mogą przewyższać dochodu z firmy AFP przez więcej niż 2 lata tego okresu.
• Nie pobierasz renty z tytułu niezdolności do pracy (uføretrygd). Kto chce AFP, musi zrezygnować z uføretrygd najpóźniej w miesiącu 62. urodzin.

W dniu rozpoczęcia pobierania AFP

• Masz ukończone 62 lata.
• Nadal pracujesz w firmie przyłączonej do systemu AFP.
• Przez ostatnie 3 lata przed rozpoczęciem pobierania masz zatrudnienie i faktyczną pracę na co najmniej 20% etatu.
• Dochód miesięczny przeliczony na roczny przekracza 1 G (kwota bazowa, grunnbeløp; aktualną wartość podaje NAV).
• W roku kalendarzowym przed rozpoczęciem pobierania twój dochód przekroczył średnią kwotę bazową z tego roku.
• Jeśli nie masz 70 lat, razem z AFP zaczynasz pobierać co najmniej 20% alderspensjon.

Przed 67. rokiem życia AFP może dostać tylko osoba, która ma wystarczająco wysokie uprawnienia, by jednocześnie pobierać co najmniej 20% alderspensjon. To, od kiedy możesz zacząć, pokazuje kalkulator emerytalny NAV w usłudze Din pensjon (po zalogowaniu).

Co sprawdzić przed odejściem z pracy?

1. Czy twoja firma należy do systemu AFP. Zapytaj pracodawcę albo przedstawiciela związku zawodowego w zakładzie (tillitsvalgt).
2. Historię zatrudnienia z ostatnich 9 lat. Wypisz pracodawców, daty zatrudnienia, wymiar etatu i to, który pracodawca był głównym. Dane o zatrudnieniu w Norwegii znajdziesz w rejestrze pracowników (Aa-registeret) — opisujemy to w poradniku o ubezpieczeniu przy pierwszej pracy. Przydadzą się też umowy o pracę (co powinna zawierać umowa).
3. Zmiany etatu i przerwy w ostatnich 3 latach. Zmniejszenie etatu, zwolnienia lekarskie, urlopy bezpłatne lub płatne, czasowe zwolnienie z pracy (permittering).
4. Świadczenia od pracodawcy po 59. roku życia. Odprawa, wcześniejsza emerytura, inne świadczenia podobne do emerytury (opis niżej).
5. Pracę za granicą i własną działalność. Szczególnie po 53. roku życia — o to pyta formularz wniosku.
6. Planowaną datę rozpoczęcia AFP. Ustal ją tak, żeby w tym dniu nadal mieć zatrudnienie.

Jeżeli którykolwiek punkt budzi wątpliwości, skontaktuj się z Fellesordningen for AFP (afp.no) przed decyzją o odejściu, a nie po niej.

Przerwy w pracy, permittering i utrata pracy

Nieobecność w pracy. W ostatnich 3 latach przed rozpoczęciem pobierania możesz mieć łącznie do 26 tygodni nieobecności z dowolnego powodu i zachować prawo do AFP, ale nieobecność nie może przypadać na początek ani koniec tego trzyletniego okresu. Jeśli pobierasz zasiłek chorobowy (sykepenger), świadczenie AAP albo uføretrygd, nieobecność może trwać o 78 tygodni dłużej, łącznie 104 tygodnie. Przez cały czas musisz pozostawać w zatrudnieniu w firmie AFP. Praca na ponad 20% etatu liczy się jako bycie w pracy.

Permittering. Czasowe zwolnienie z pracy w granicach ustawy o permittering w ostatnich 3 latach przed rozpoczęciem pobierania nie musi odbierać prawa do AFP.

Utrata pracy, upadłość firmy, redukcja zatrudnienia. Po utracie pracy NAV kieruje do Fellesordningen, która oceni, czy nadal spełniasz warunki. Dla upadłości firmy i redukcji zatrudnienia obowiązują osobne zasady.

Żadna z tych reguł nie gwarantuje zachowania prawa w każdej sytuacji. Jeśli pracodawca proponuje rozwiązanie umowy za porozumieniem stron albo pakiet odejściowy, zapytaj Fellesordningen, jak wpłynie to na AFP, zanim podpiszesz dokumenty. Jeżeli masz już wypowiedzenie od pracodawcy, zobacz też poradnik o reagowaniu na wypowiedzenie.

Odprawa i świadczenia od pracodawcy w wieku 59–62 lat

Prawo do AFP możesz stracić, jeśli między 59. a 62. rokiem życia dostajesz od obecnego albo dawnego pracodawcy:

• emeryturę, w tym wcześniejszą,
• świadczenie ventelønn,
• odprawę (sluttvederlag),
• inne świadczenia podobne do emerytury.

Według NAV prawo zostaje, jeśli wartość takich świadczeń w każdym z tych trzech lat jest niższa niż 1,5 G. Szczegóły i wyjątki opisuje Fellesordningen. Formularz wniosku pyta wprost, czy w ostatnich 3 latach przed 62. urodzinami wypłacono ci takie świadczenie.

Praca w Polsce lub innym kraju

Praca i pobyt za granicą mogą wpływać na prawo do AFP. Warunek 7 z 9 lat dotyczy pracy w firmach przyłączonych do systemu AFP, więc nie zakładaj, że lata pracy w Polsce uzupełnią brakujący staż. NAV kieruje w tej sprawie do Fellesordningen for AFP. NAV zaznacza też, że do AFP trzeba pozostawać w pracy u norweskiego pracodawcy aż do rozpoczęcia pobierania.

Jak i kiedy złożyć wniosek?

Terminy

• AFP można pobierać najwcześniej od miesiąca następującego po 62. urodzinach, zawsze od 1. dnia miesiąca.
• Wniosek złożysz najwcześniej 4 miesiące przed wybraną datą rozpoczęcia, a najpóźniej w miesiącu poprzedzającym tę datę.
• Nie można złożyć wniosku z mocą wsteczną.

Z rozpoczęciem pobierania AFP możesz czekać dowolnie długo; po 70. roku życia odkładanie nie podnosi już wypłaty. AFP nie maleje, gdy dalej pracujesz, ale nie da się pobierać go w części — tylko w całości.

Droga zależy od tego, czy pobierasz już alderspensjon

Jeżeli nie pobierasz jeszcze alderspensjon, wniosek o AFP jest częścią wniosku o emeryturę. Papierowy formularz możesz też odebrać w lokalnym biurze NAV, które pomoże wypełnić wniosek elektroniczny. Wniosek o alderspensjon trzeba złożyć najpóźniej razem z wnioskiem o AFP — inaczej Fellesordningen nie rozpatrzy wniosku o AFP (wyjątek: osoby po 70. roku życia).

Co przygotować?

Do wniosku nie dołącza się dokumentów, ale NAV prosi o przygotowanie danych:

• dane obecnego pracodawcy, w tym właściwy numer organizacyjny (organisasjonsnummer) i adres — firma może mieć kilka jednostek;
• dane małżonka, partnera lub osoby, z którą mieszkasz (samboer): imię i nazwisko, numer identyfikacyjny, obywatelstwo i przewidywany roczny dochód przed opodatkowaniem;
• kraje i okresy pracy lub pobytu za granicą po 16. roku życia, zagraniczny numer identyfikacyjny i zagraniczny system emerytalny (bez wyjazdów wakacyjnych).

Papierowy formularz Fellesordningen pyta dodatkowo m.in. o datę zatrudnienia u obecnego pracodawcy i o to, czy stosunek pracy ustał albo ma ustać (z datą i przyczyną). Numer organizacyjny znajdziesz m.in. na pasku wypłaty; przy kilku pracodawcach podaje się głównego.

Fellesordningen pobiera dane o tobie z urzędu skarbowego (Skatteetaten) i z rejestru pracowników (Aa-registeret).

Co dzieje się po złożeniu wniosku?

Decyzję dostaniesz na piśmie. Przy wspólnym wniosku możesz dostać dwa osobne pisma — o AFP i o alderspensjon — w różnym czasie. NAV podaje oczekiwany czas rozpatrzenia wniosku: 8 tygodni; pierwsza wypłata od wybranej daty jest możliwa, jeśli NAV dostanie wniosek w miesiącu poprzedzającym.

Decyzja NAV zawiera pouczenie, jak się odwołać, do kogo i w jakim terminie. Odwołanie składasz do jednostki, która ją wydała; jeśli nie zmieni stanowiska, przekazuje sprawę do Nav klageinstans.

Poradnik opiera się na stronach NAV o AFP w sektorze prywatnym, ustawie AFP-tilskottsloven, formularzu wniosku Fellesordningen for AFP oraz opisie AFP w serwisie Norsk Pensjon.